Home » Het geloven in het zwarte gat

Het geloven in het zwarte gat

In 2019 verwierf hij wereldfaam als medeontdekker van de eerste foto van het zwarte gat. In oktober staat hij op het podium om de Titus Brandsma Lezing uit te spreken. Heino Falcke over het zwarte gat dat hem nóg dichter bij het geloof heeft gebracht.

Fotograaf Boris Breuer

Heino Falcke is hoogleraar Astrodeeltjesfysica en radioastronomie van de Radboud Universiteit en een van de leiders van een wereldomvattend team wetenschappers dat in 2019 de eerste foto van een zwart gat wist te maken. Naast wetenschapper is hij ook lekenpredikant, twee rollen die elkaar niet in de weg zitten. Integendeel: “Ik ben de schepper dankbaar dat ik dit heb mogen zien.”

Zwarte gaten zijn één van de meest fundamentele voorspellingen van Einsteins relativiteitstheorie, een extreme concentratie van materie waaruit zelfs licht niet kan ontsnappen. Het is het einde van tijd en ruimte. “Het zwarte gat is een fundamentele grens, het is wat als laatste overblijft van het heelal. Er is geen mogelijkheid om te weten te komen wat er achter het zwarte gat gebeurt. Daarmee kijk je dus ook letterlijk naar de grenzen van je kennis.”

Klein stukje waarheid
Die overweldigende kenniservaring is voor een gelovige als Falcke dienstbaar aan zijn geloof. Natuurlijk, er zijn natuurwetten en die houden zich aan regels, maar juist die regels bieden een hele hoop vrijheid, juist omdat er fundamentele grenzen in de natuurkunde zijn. Die geven ruimte om keuzes te maken en om te geloven. “Het besef dat je aan de grens van de kennis zit, noopt tot bescheidenheid.” Het vat dat zich achter die grens aandient, laat zich met kennis nu eenmaal niet vullen, zegt Falcke: je hebt geloof nodig.

De foto van het zwarte gat heeft voor Falcke opnieuw “een heel klein stukje waarheid” geopenbaard. “Toen ik de eerste keer de aanduiding kreeg van de foto die later de hele wereld zou overgaan, heb ik een dankgebed naar boven gestuurd. Ik wilde mijn vreugde delen, ook omdat je je dankzij dit nieuwe stukje waarheid nog meer één kunt voelen met de schepping en de daarachter liggende regels.”

Schoonheid van natuurwetten
De schoonheid van de ontdekking is voor Falcke onlosmakelijk ook de schoonheid van de voorspelling die uitkomt. “Heel ingewikkelde berekeningen komen samen met heel ingewikkelde metingen. Als het plaatje dan past, geeft dat ook een ontroering, omdat het laat zien hoe mooi de natuurwetten zijn.”

Dat maakt voor Falcke de ontdekking van het zwarte gat veel betekenisvoller dan een ontdekking waar je pas achteraf een verklaring voor zoekt, zoals een  waarneming van een UFO, een onverwacht lichtverschijnsel aan de hemel. Daar zoeken mensen dan achteraf verklaringen voor, die meestal niet zullen kloppen. Cruciaal voor het zwarte gat zijn de voorafgaande decennia waarin de wetenschappers dit verschijnsel hebben voorzien. “Opeens zien wat je zoveel jaren zo vurig hebt wíllen zien, is een spirituele toestand, omdat het zien je verheft boven het normale en de inbeelding ineens werkelijkheid wordt.” Falcke benadrukt dat hij ook wetenschapper blijft: “Je moet je waarneming steeds heel kritisch onder de loep blijven nemen. En dan is het echt bijzonder als het standhoudt.”

Titus Brandsma Lezing 2021: Een reis naar het einde van tijd en ruimte | Vrijdag 15 oktober, 15.00 – 16.30 uur | Na afloop van de lezing gaat Falcke in gesprek met Christoph Lüthy, Radboud-hoogleraar Geschiedenis van de filosofie en decaan van de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Wilt u bij de TBI Lezing aanwezig zijn? Meld u dan nu aan. Voor de livestream hoeft u zich niet aan te melden.

Open onderstaande link op vrijdag 15 oktober vanaf 14.30 uur om er via de livestream bij te zijn. Gebruik een andere browser dan Internet Explorer. Explorer heeft moeite met de vimeo-link.